Ngân hàng tăng lớp bảo vệ trước tội phạm công nghệ cao

Tại họp báo thông tin kết quả điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng 9 tháng đầu năm 2026 do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tổ chức chiều 7/10, vấn đề an ninh, an toàn trong hoạt động ngân hàng số được đặt trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng sử dụng nhiều công nghệ mới để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Từ AI, deepfake đến các ứng dụng độc hại, phương thức tấn công đang dịch chuyển nhanh và khó nhận diện hơn.

Trao đổi tại họp báo, ông Lê Hoàng Chính Quang, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (NHNN), cho biết ngành Ngân hàng đang triển khai nhiều lớp bảo vệ, từ hạ tầng, hệ thống thông tin đến từng giao dịch và khả năng tự bảo vệ của khách hàng.

Theo ông Lê Hoàng Chính Quang, sự phát triển của ngân hàng số và thanh toán không dùng tiền mặt đang đi cùng với những rủi ro mới về an ninh mạng.

Đáng chú ý, các đối tượng đã sử dụng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói; phát tán ứng dụng, đường dẫn độc hại nhằm chiếm quyền điều khiển thiết bị. Thậm chí, một số thủ đoạn còn tìm cách can thiệp vào phần cứng, phần mềm của thiết bị di động để vượt qua cơ chế xác thực sinh trắc học. Điều này khiến ranh giới giữa một giao dịch hợp lệ và một giao dịch bị thao túng ngày càng khó nhận biết nếu chỉ dựa vào những dấu hiệu thông thường.

Trước thực tế đó, NHNN đã chỉ đạo toàn ngành triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, nghiệp vụ, đồng thời phối hợp với Bộ Công an trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý các cuộc tấn công mạng, gian lận, lừa đảo trên không gian mạng.

Ở cấp độ hệ thống, các tổ chức tín dụng phải triển khai nhiều lớp bảo vệ, từ hạ tầng, ứng dụng đến các dịch vụ trực tuyến. Hệ thống phải có khả năng giám sát, phát hiện và ngăn chặn các hành vi khai thác lỗ hổng, phát tán mã độc, truy cập trái phép hoặc làm rò rỉ dữ liệu. Các biện pháp bảo vệ cũng được yêu cầu thường xuyên rà soát, cập nhật, đi kèm kiểm thử an toàn thông tin, diễn tập ứng phó sự cố và phương án khôi phục hoạt động.

Đối với ngân hàng trên thiết bị di động, yêu cầu kiểm soát được đặt ra ngay từ thiết bị và ứng dụng. Các hệ thống phải có khả năng phát hiện, ngăn chặn việc sử dụng thiết bị đã bị can thiệp như root, jailbreak, ứng dụng bị chỉnh sửa hoặc phần mềm can thiệp trái phép. Công nghệ chống giả mạo sinh trắc học cũng phải đáp ứng tiêu chuẩn ISO 30107 cấp độ 2.

Theo ông Quang, các ngân hàng trong nước cũng đã dành nguồn lực đáng kể cho an ninh mạng. Kết quả khảo sát tại các ngân hàng cho thấy chi phí đầu tư cho an ninh mạng chiếm tối thiểu khoảng 15% tổng chi đầu tư công nghệ thông tin.

Bên cạnh đó, ngành Ngân hàng đang đẩy mạnh làm sạch dữ liệu và xác thực khách hàng chính chủ thông qua căn cước công dân gắn chip và VNeID. Đây cũng là một trong những nội dung trọng tâm trong quá trình triển khai Đề án 06.

“Đến ngày 2/10/2026, hơn 178 triệu hồ sơ khách hàng đã được đối chiếu sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip hoặc VNeID, đạt 100% tổng lượng tài khoản phát sinh giao dịch trên kênh số”, ông Quang cho biết.

Việc xác thực không chỉ nhằm xác định chính xác danh tính người sử dụng mà còn giúp giảm nguy cơ tài khoản bị lợi dụng cho các hoạt động gian lận, lừa đảo.

Theo số liệu thống kê, đến ngày 15/9/2026, có 96 tổ chức tín dụng và tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán triển khai ứng dụng thẻ căn cước công dân gắn chip qua ứng dụng điện thoại; 64 tổ chức tín dụng triển khai qua thiết bị tại quầy; 29 tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán đã chính thức triển khai VNeID. Cùng với làm sạch dữ liệu, các ngân hàng cũng tăng cường xác thực tại những điểm có nguy cơ cao như mở tài khoản, đăng nhập trên thiết bị mới hoặc thay đổi phương thức xác thực.

Một trong những thách thức mới nhất là người dùng không thể chỉ dựa vào cảm nhận để xác định người đang liên hệ với mình. Theo đó, các cuộc gọi có giọng nói giống người thân, hình ảnh giống người quen hay một số điện thoại hiển thị đúng tên trong danh bạ chưa chắc người ở đầu dây bên kia là người thật. Đây là lý do ngành Ngân hàng tiếp tục cảnh báo khách hàng không chuyển tiền chỉ dựa trên một cuộc gọi, tin nhắn.

Các ngân hàng được yêu cầu giám sát những giao dịch bất thường, chủ động liên hệ xác minh với khách hàng và hiển thị cảnh báo khi tiền được chuyển tới tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo. Việc cập nhật các thủ đoạn mới cũng được thực hiện thông qua ứng dụng ngân hàng, tin nhắn, website và tại điểm giao dịch.

Với người sử dụng, nguyên tắc quan trọng là không vội vàng trước những yêu cầu chuyển tiền có tính chất thúc ép, đe dọa hoặc yêu cầu giữ bí mật. Khách hàng cũng không nên cung cấp mật khẩu, mã PIN, OTP cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng; không thực hiện xác thực sinh trắc học, chụp ảnh khuôn mặt hay gửi giấy tờ tùy thân theo yêu cầu từ nguồn không xác thực.

Các đường link, mã QR hoặc ứng dụng được gửi từ những cuộc gọi, tin nhắn không rõ nguồn gốc cũng cần được xem là nguy cơ. Việc cài đặt ứng dụng chỉ nên thực hiện qua các kho ứng dụng chính thức và không cấp quyền điều khiển thiết bị cho phần mềm không đáng tin cậy.

Ngoài ra, một lớp phòng vệ khác cũng đang được ngành Ngân hàng tăng cường là nhận diện và cảnh báo trước các giao dịch có dấu hiệu gian lận. Theo ông Lê Hoàng Chính Quang, Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO) hiện đã thu thập báo cáo từ 150 đơn vị và chia sẻ thông tin cho 21 đơn vị khai thác, gồm 16 ngân hàng và 5 tổ chức trung gian thanh toán.

“Hệ thống đã cảnh báo hơn 5,6 triệu lượt khách hàng. Sau cảnh báo, hơn 1,9 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch, với tổng số tiền giao dịch hơn 6,3 nghìn tỷ đồng”, ông Quang cho biết.

Con số này cho thấy cảnh báo trước giao dịch có thể tạo ra thêm một khoảng thời gian để khách hàng dừng lại, kiểm tra và tránh chuyển tiền vào các tài khoản nghi ngờ.

Theo NHNN, việc phòng chống lừa đảo trực tuyến cũng đang được thực hiện theo hướng phối hợp liên ngành. Ngày 23/6/2026, Bộ Công an và NHNN đã tổ chức hội nghị ký kết và triển khai kế hoạch thực hiện Quy chế phối hợp trong công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

Theo ông Quang, trong thời gian tới NHNN sẽ tiếp tục cập nhật các quy định kỹ thuật về bảo đảm an ninh mạng cho hệ thống thông tin ngành Ngân hàng và bảo vệ khách hàng; đồng thời xây dựng các quy định liên quan đến an toàn hệ thống thông tin, bảo mật dữ liệu và duy trì hoạt động liên tục trong ngân hàng.

Hệ thống SIMO cũng sẽ được mở rộng theo hướng tăng khả năng cảnh báo, ngăn chặn các giao dịch có dấu hiệu gian lận, lừa đảo. Bên cạnh đó, NHNN tiếp tục phối hợp với Bộ Công an trong khuôn khổ Tổ công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

“Cách tiếp cận của ngành Ngân hàng là bảo vệ theo nhiều lớp: bảo vệ hạ tầng và hệ thống thông tin; bảo vệ dữ liệu, tài khoản và giao dịch; đồng thời nâng cao khả năng tự bảo vệ của khách hàng”, ông Quang nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thanh toán số ngày càng lan rộng và phổ biến, cuộc chiến với tội phạm công nghệ cao vì thế không chỉ diễn ra trên hệ thống của các ngân hàng. Khi AI có thể tạo ra giọng nói, hình ảnh và những nội dung đủ thuyết phục để đánh lừa người dùng, một lớp bảo vệ cuối cùng vẫn phụ thuộc vào sự tỉnh táo của chính khách hàng. Việc dừng lại để kiểm tra trước khi chuyển tiền có thể trở thành bước ngăn chặn đơn giản nhưng quyết định trong nhiều vụ lừa đảo.