4 nguyên tắc vàng bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số

Dữ liệu cá nhân đối mặt nhiều nguy cơ

Theo dự thảo tờ trình Hồ sơ dự án Luật An ninh dữ liệu của Bộ Công an, năm 2025, các hệ thống thông tin, dữ liệu của Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng. Có 5.230 cơ quan, doanh nghiệp chịu tổn hại do tấn công mạng; 34,13% người dùng gặp sự cố mã độc, với 62.952 loại mã độc mới trên thiết bị di động.

Đáng chú ý, cơ quan chức năng phát hiện khoảng 300 vụ rao bán với hơn 1,7 triệu bản ghi dữ liệu thuộc nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, dịch vụ công, ngân hàng, điện lực, bảo hiểm, chứng khoán, căn cước công dân, vận chuyển và viễn thông. Có vụ chiếm đoạt, rao bán hơn 160 triệu bản ghi thông tin khách hàng của một tổ chức tín dụng.

Những con số này cho thấy dữ liệu cá nhân không chỉ là thông tin riêng tư mà còn đang trở thành mục tiêu bị tấn công, khai thác và lừa đảo.

Vi phạm bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể bị phạt đến 70 triệu đồng

Cùng với việc cảnh báo nguy cơ, khung pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng ngày càng cụ thể. Nghị định số 330/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 19/8/2026 quy định nhiều mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm.

Ở mức 20-40 triệu đồng, tổ chức, cá nhân có thể bị phạt nếu xử lý dữ liệu không đúng mục đích, vượt quá phạm vi cần thiết, lưu trữ dữ liệu quá thời hạn hoặc không kịp thời chỉnh sửa khi phát hiện dữ liệu sai.

Mức phạt 40-60 triệu đồng được áp dụng với hành vi chống đối, cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân hoặc sử dụng dữ liệu cá nhân của người khác để thực hiện hành vi trái pháp luật.

Đối với việc thu thập, xử lý dữ liệu khi chưa có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, mức phạt là 30-50 triệu đồng. Các hành vi như thiết lập phương thức mặc định đồng ý, tạo chỉ dẫn gây nhầm lẫn giữa đồng ý và không đồng ý, hoặc không lưu lại bằng chứng về sự đồng ý cũng thuộc nhóm này.

Mức phạt có thể lên tới 50-70 triệu đồng nếu cố ý tiếp tục xử lý dữ liệu sau khi chủ thể đã yêu cầu ngừng hoặc hạn chế xử lý. Việc tự ý coi sự im lặng hoặc không phản hồi của người dùng là đồng ý cũng có thể bị phạt ở mức này.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể phải xóa dữ liệu đã xử lý sai, nộp lại khoản thu bất hợp pháp hoặc công khai xin lỗi trong những trường hợp được quy định. Đồng thời phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả.

4 nguyên tắc giúp bảo vệ dữ liệu cá nhân

Với gần 80 triệu người dùng Internet tại Việt Nam, lượng dữ liệu cá nhân phát sinh mỗi ngày rất lớn, đặt ra yêu cầu cao hơn về ý thức tự bảo vệ. Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng 1, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), khuyến nghị người dùng cá nhân cùng cán bộ, nhân viên doanh nghiệp tuân thủ nghiêm ngặt 4 nguyên tắc dưới đây:

Nguyên tắc 1: Không chia sẻ bừa bãi

Trước khi đăng hoặc gửi bất kỳ thông tin nào, hãy kiểm tra xem đó có phải dữ liệu cá nhân hay không.

·       Không đăng công khai giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản, địa chỉ, số điện thoại hoặc những thông tin thuộc đời tư lên mạng.

·       Không gửi ảnh căn cước, giấy tờ cá nhân cho người không xác định rõ danh tính hoặc mục đích sử dụng.

·       Khi cài ứng dụng, kiểm tra kỹ các quyền mà ứng dụng yêu cầu.

·       Chỉ cấp quyền truy cập danh bạ, ghi âm, hình ảnh... khi thực sự cần thiết cho chức năng của ứng dụng.

·       Khi một ứng dụng yêu cầu quyền truy cập quá rộng so với chức năng cung cấp, nên cân nhắc từ chối hoặc tìm ứng dụng khác.

Nguyên tắc 2: Không cắm thiết bị lạ

Không kết nối thiết bị không rõ nguồn gốc với máy tính đang lưu trữ dữ liệu quan trọng. Đây là nguyên tắc đặc biệt cần được tuân thủ tại doanh nghiệp, nơi một thiết bị nhiễm mã độc có thể trở thành điểm khởi đầu cho một sự cố an ninh lớn hơn.

·       Không tự ý cắm USB, thẻ nhớ hoặc thiết bị lưu trữ lạ vào máy tính nội bộ.

·       Đặc biệt cẩn trọng với những máy tính chứa dữ liệu khách hàng, bí mật kinh tế, bản quyền sáng chế, thông tin dự án...

·       Không sử dụng chung thiết bị lưu trữ giữa máy tính cá nhân và máy tính chứa dữ liệu quan trọng nếu chưa được kiểm tra.

·       Nếu không xác định được nguồn gốc của thiết bị, tốt nhất không kết nối.

Nguyên tắc 3: Không mở tệp tin lạ

Đừng mở ngay chỉ vì một tệp tin hoặc đường link được gửi đến. Hãy kiểm tra nguồn trước. Bởi chỉ một lần nhấp vào tệp tin hoặc đường link chứa mã độc cũng có thể khiến máy tính cá nhân bị nhiễm virus hoặc tạo điều kiện để thông tin trong thiết bị bị đánh cắp.

·       Không nhấp vào đường link được gửi từ tài khoản, số điện thoại hoặc địa chỉ email không rõ nguồn gốc.

·       Không mở tệp tin đáng ngờ được gửi qua email, mạng xã hội hoặc các ứng dụng nhắn tin OTT.

·       Cảnh giác với những tin nhắn yêu cầu mở tệp, truy cập đường link hoặc đăng nhập tài khoản ngay lập tức.

·       Khi nghi ngờ, hãy xác minh lại người gửi bằng một kênh liên lạc khác trước khi mở tệp hoặc đường link.

·       Không tải về hoặc cài đặt các tệp chương trình không rõ nguồn gốc.

Nguyên tắc 4: Không chuyển tiền theo yêu cầu từ người lạ

Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền, cài ứng dụng hoặc đăng nhập ngân hàng, hãy dừng lại và xác minh trước. Đây được xem là chốt chặn cuối cùng để ngăn dữ liệu cá nhân bị biến thành công cụ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

·       Không chuyển tiền chỉ vì nhận được yêu cầu qua điện thoại, mạng xã hội hoặc ứng dụng nhắn tin.

·       Không làm theo hướng dẫn nạp tiền, cài ứng dụng lạ hoặc đăng nhập tài khoản ngân hàng từ người chưa xác minh.

·       Không cung cấp mã OTP, mật khẩu hoặc thông tin đăng nhập để “xác minh tài khoản” theo yêu cầu của người lạ.

·       Nếu người gọi tự nhận là ngân hàng, cơ quan nhà nước, công an hoặc người quen, hãy chủ động tìm số điện thoại hoặc kênh liên hệ chính thức để kiểm tra, thay vì sử dụng số hoặc đường link do họ cung cấp.

·       Nếu bị thúc giục chuyển tiền ngay, hãy coi đây là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác. Hãy nhớ 4 bước trước khi thao tác: Dừng lại → Kiểm tra → Xác minh → Thực hiện.