Phú Thọ: Khơi thông nguồn cung đất san lấp, siết chặt quản lý hoạt động khai thác khoáng sản

Trong quá trình triển khai các dự án đầu tư công, phát triển hạ tầng giao thông, khu đô thị và các công trình xây dựng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, đất san lấp là một trong những loại vật liệu có nhu cầu sử dụng lớn. Đây là nguồn vật liệu đầu vào thiết yếu để thực hiện các hạng mục san nền, đắp nền đường, tạo mặt bằng xây dựng và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật.

Tuy nhiên, thực tế thời gian qua cho thấy nguồn cung đất san lấp trên địa bàn tỉnh Phú Thọ chưa đáp ứng được nhu cầu. Theo rà soát nguồn vật liệu xây dựng của tỉnh Phú Thọ, nhu cầu đất san lấp năm 2026 ước khoảng 25,4 triệu m³, trong khi năng lực khai thác mới đạt khoảng 9,7 triệu m³. Như vậy, chênh lệch cung – cầu lên tới gần 15,6 triệu m³.

Tình trạng thiếu hụt không chỉ gây khó khăn cho các nhà thầu trong việc chủ động nguồn vật liệu mà còn tạo áp lực lên giá thành xây dựng, chi phí vận chuyển và tiến độ thi công. Khi nguồn đất đắp không được cung ứng liên tục, nhiều hạng mục công trình có nguy cơ phải giãn tiến độ, ảnh hưởng đến kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công cũng như hiệu quả khai thác các dự án sau khi hoàn thành.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố: một số mỏ đã khai thác hết trữ lượng hoặc công suất còn hạn chế; các khu vực có tiềm năng khai thác mới cần thời gian hoàn thiện thủ tục về quy hoạch, đất đai, khoáng sản và môi trường; nguồn cung phân bố không đồng đều giữa các khu vực, trong khi chi phí vận chuyển cũng là yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến khả năng đáp ứng nhu cầu của từng dự án.

Trước yêu cầu thực tế, việc rà soát, đánh giá tiềm năng tài nguyên, đẩy nhanh các thủ tục cấp phép đối với những khu vực đủ điều kiện khai thác là giải pháp cần thiết. Đây không chỉ là bổ sung thêm một nguồn cung cho thị trường vật liệu xây dựng, mà còn góp phần khai thác hợp lý tài nguyên khoáng sản, chủ động nguồn nguyên liệu tại chỗ, giảm áp lực vận chuyển từ địa bàn khác và tạo điều kiện để các công trình, dự án triển khai đúng kế hoạch.

Tại xã Sông Lô (Phú Thọ), khu vực đồi Nhà Bò là một trong những địa điểm được tỉnh Phú Thọ cấp phép khai thác khoáng sản nhóm IV, đất làm vật liệu san lấp. Theo Giấy phép khai thác khoáng sản số 273/GP-UBND ngày 06/7/2026 của UBND tỉnh Phú Thọ, Công ty Cổ phần Phát triển hạ tầng Vĩnh Phúc được phép khai thác khoáng sản nhóm IV tại khu vực đồi Nhà Bò, xã Sông Lô. Tiếp đó, ngày 22/7/2026, UBND tỉnh Phú Thọ ban hành Quyết định số 2402/QĐ-UBND về việc phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản tại khu vực này.

Theo quyết định, khối lượng khoáng sản tính tiền cấp quyền khai thác là 2.327.267 m³; giá tính tiền cấp quyền khai thác là 77.400 đồng/m³; tỷ lệ thu tiền cấp quyền khai thác là 3%. Tổng số tiền cấp quyền khai thác khoáng sản doanh nghiệp phải nộp được phê duyệt là 5.403.914.000 đồng, nộp một lần, thời gian nộp bắt đầu từ năm 2026 theo thời hạn quy định của pháp luật.

Việc UBND tỉnh Phú Thọ phê duyệt tiền cấp quyền khai thác doanh nghiệp là một bước trong quá trình thực hiện các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp đối với Nhà nước. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để hoạt động khai thác được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, gắn trách nhiệm của doanh nghiệp với việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn tài nguyên.

Trong bối cảnh nguồn đất san lấp đang thiếu hụt, việc đưa khu vực đồi Nhà Bò vào khai thác theo giấy phép được cấp có ý nghĩa thiết thực đối với việc bổ sung nguồn vật liệu cho các công trình, dự án trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Nguồn cung tại chỗ, nếu được tổ chức khai thác và vận chuyển hợp lý, có thể góp phần giảm áp lực tìm kiếm vật liệu, hạn chế chi phí vận chuyển và tạo thêm điều kiện cho các nhà thầu chủ động kế hoạch thi công.

Tuy nhiên, khi một khu vực mỏ được đưa vào hoạt động, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quá trình khai thác, từ ranh giới, cao độ, khối lượng, công suất đến việc vận chuyển, bảo vệ môi trường và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Đây là điều kiện quan trọng để hoạt động khai thác vừa đáp ứng nhu cầu vật liệu của thị trường, vừa không làm phát sinh những hệ lụy đối với đời sống dân cư và hạ tầng địa phương.

Hoạt động khai thác đất san lấp thường có quy mô vận chuyển lớn, phương tiện cơ giới hoạt động liên tục, có thể tác động trực tiếp đến môi trường, cảnh quan, kết cấu hạ tầng giao thông và đời sống của người dân khu vực lân cận. Vì vậy, bên cạnh trách nhiệm của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, công tác quản lý tại cơ sở giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Đối với khu vực đồi Nhà Bò, UBND xã Sông Lô là cơ quan quản lý nhà nước, chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn trong kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định của pháp luật về khoáng sản, đất đai, môi trường và giao thông của đơn vị được cấp phép.

Trọng tâm trước hết là kiểm tra việc khai thác đúng vị trí, ranh giới và mốc giới được xác định trong giấy phép. Các mốc giới khu vực khai thác cần được xác định rõ ràng, quản lý và bảo vệ trong suốt quá trình hoạt động. Việc kiểm tra thực địa cần được thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện nguy cơ khai thác ra ngoài phạm vi được cấp phép, khai thác vượt cao độ, vượt công suất hoặc có dấu hiệu lợi dụng hoạt động khai thác để mở rộng diện tích, khối lượng trái quy định.

Cùng với đó, việc thực hiện phương án bảo vệ môi trường phải được đặt lên hàng đầu. Doanh nghiệp cần triển khai đầy đủ các biện pháp kiểm soát bụi, tiếng ồn, nước thải phát sinh; tổ chức thu gom chất thải, duy trì hệ thống thoát nước và có giải pháp hạn chế xói mòn, sạt lở trong khu vực khai thác. Những khu vực có nguy cơ ảnh hưởng đến khu dân cư, đất sản xuất và công trình hạ tầng cần được kiểm soát chặt chẽ.

Bên cạnh đó là bảo đảm an toàn giao thông trong quá trình vận chuyển đất san lấp. UBND xã Sông Lô với vai trò của mình cần phối hợp với cơ quan chức năng có thẩm quyền kiểm tra tuyến đường vận chuyển, phương tiện ra vào khu vực mỏ, việc chấp hành tải trọng, che chắn thùng xe, vệ sinh bánh xe và không để đất đá rơi vãi gây bụi bẩn, mất an toàn cho người tham gia giao thông. Trường hợp tuyến vận chuyển đi qua khu dân cư, doanh nghiệp cần có phương án tổ chức giao thông phù hợp, hạn chế phương tiện hoạt động vào những khung giờ có mật độ người và phương tiện cao, đồng thời kịp thời khắc phục những hư hỏng do hoạt động vận chuyển gây ra theo trách nhiệm được xác định.

Đặc biệt, việc lắp đặt và vận hành trạm cân, hệ thống camera giám sát tại khu vực khai thác là giải pháp quan trọng nhằm tăng tính minh bạch trong quản lý sản lượng. Trạm cân cần được vận hành ổn định, bảo đảm việc kiểm soát khối lượng khoáng sản đưa ra khỏi mỏ; dữ liệu cân cần được lưu trữ, đối chiếu với sổ sách, chứng từ và sản lượng khai thác thực tế. Hệ thống camera cần được bố trí tại những vị trí phù hợp như khu vực khai trường, điểm tập kết, đường ra vào và vị trí trạm cân để phục vụ việc theo dõi, kiểm tra khi cần thiết.

Thông qua những công cụ giám sát này, cơ quan quản lý các cấp có thêm căn cứ đối chiếu sản lượng khai thác, khối lượng vận chuyển và nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp, hạn chế nguy cơ thất thoát tài nguyên, khai thác vượt khối lượng hoặc vận chuyển khoáng sản không đúng quy định. Đây cũng là giải pháp hỗ trợ công tác quản lý tại cơ sở theo hướng công khai, minh bạch, tăng cường ứng dụng công nghệ thay vì chỉ dựa vào kiểm tra thủ công.

Bên cạnh việc kiểm tra định kỳ, UBND xã Sông Lô duy trì cơ chế tiếp nhận thông tin phản ánh của người dân về bụi, tiếng ồn, tình trạng xe quá tải, đất rơi vãi, nguy cơ sạt lở và những dấu hiệu bất thường trong hoạt động khai thác. Khi phát hiện vi phạm hoặc có dấu hiệu vi phạm vượt thẩm quyền xử lý, địa phương cần kịp thời lập hồ sơ, báo cáo và phối hợp với cơ quan chuyên môn của tỉnh để kiểm tra, xử lý theo quy định./.