Cơ hội để tái cấu trúc ngành năng lượng Việt Nam

Chiều 11/8, Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy – VietNam Economic Times tổ chức Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng”. Diễn đàn nhằm tạo ra một không gian đối thoại, chia sẻ và kết nối giữa các nhà quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan để cùng nhau trao đổi, đánh giá thực trạng, nhận diện cơ hội, thách thức và đề xuất các giải pháp đột phá cho ngành năng lượng.

Sự kiện có sự đồng hành của của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí – Công ty Cổ phần (PVFCCo).

Chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới của nền kinh tế

Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng” được định vị là kênh đối thoại cấp cao với sự tham gia của các Bộ, ban, ngành, hiệp hội, đại diện các doanh nghiệp/tổ chức năng lượng uy tín trong nước và quốc tế, các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực pháp lý, tài chính quốc tế, dầu khí...Thông qua việc đúc kết các kiến nghị và giải pháp chính sách mang tính dẫn dắt, đột phá, diễn đàn hướng tới mục tiêu tối ưu hóa nguồn lực, tạo đà cho ngành năng lượng Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy cho biết: “Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, mỗi giai đoạn tăng trưởng bứt phá đều gắn với một cuộc cải cách thể chế mạnh mẽ. Đối với Việt Nam hôm nay, hoàn thiện chính sách để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành năng lượng không chỉ nhằm giải quyết những yêu cầu trước mắt, mà còn là sự chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới của nền kinh tế; cho tăng trưởng nhanh, xanh và thịnh vượng của đất nước”.

Diễn đàn tập trung vào các nội dung chính: Cập nhật bối cảnh quốc tế và các xu hướng phát triển mới; Dự báo nhu cầu năng lượng trong giai đoạn tăng trưởng mới; Nhận diện các vướng mắc, điểm nghẽn trong thể chế và chính sách; Hoàn thiện hành lang pháp lý tạo môi trường đầu tư cạnh tranh; Chính sách huy động nguồn lực cho phát triển năng lượng; Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện chính sách phát triển năng lượng.

Tại Diễn đàn, các chuyên gia chỉ ra những thách thức lớn mà ngành năng lượng của Việt Nam phải đối mặt, đó là nguồn cung truyền thống suy giảm, dự án chậm tiến độ, hệ thống pháp luật chưa đồng bộ và thiếu hụt cơ chế tài chính cho các dự án quy mô lớn (LNG, năng lượng tái tạo, hydrogen).

Trước thực tế đó, việc rà soát và hoàn thiện chính sách, tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế là nhiệm vụ cấp bách. Xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và có sức cạnh tranh cao chính là điều kiện tiên quyết để khơi thông nguồn lực, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thúc đẩy ngành năng lượng Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững trong tương lai.

Tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế là nhiệm vụ cấp bách

Theo TS. Nguyễn Hùng Dũng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam: “Yêu cầu đặt ra đối với ngành năng lượng không chỉ dừng ở việc bảo đảm đủ điện, đủ nhiên liệu cho sản xuất và đời sống, mà còn phải xây dựng được một thị trường năng lượng hiện đại, cạnh tranh, có khả năng thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu và đáp ứng các cam kết giảm phát thải khí nhà kính. Đây vừa là cơ hội để tái cấu trúc ngành năng lượng, vừa là phép thử đối với năng lực hoạch định chính sách và tổ chức thực thi”.

Chỉ ra những điểm nghẽn chính sách đang cản trở phát triển ngành năng lượng, theo TS. Nguyễn Hùng Dũng, điểm nghẽn đầu tiên là hệ thống chính sách chưa đồng bộ. Một dự án năng lượng hiện nay có thể phải đồng thời chịu sự điều chỉnh của Luật Điện lực, Luật Dầu khí, Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên biển và nhiều nghị định hướng dẫn khác. Không ít quy định còn giao thoa hoặc chưa thống nhất, dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư.

Điểm nghẽn thứ hai là thị trường năng lượng phát triển chưa đầy đủ. Thị trường điện cạnh tranh của Việt Nam mới dừng ở một số cấp độ nhất định, trong khi thị trường khí và LNG gần như chưa hình thành. Giá điện vẫn chưa phản ánh đầy đủ tín hiệu thị trường, cơ chế điều chỉnh giá còn chậm, khiến nhà đầu tư khó xây dựng phương án tài chính dài hạn.

Điểm nghẽn thứ ba là phát triển nguồn điện chưa đồng bộ với hạ tầng truyền tải. Trong giai đoạn bùng nổ điện mặt trời và điện gió, nhiều dự án đã hoàn thành nhưng không thể phát hết công suất do quá tải lưới điện. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho nhà đầu tư mà còn làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.

Điểm nghẽn thứ tư là thiếu chính sách cho các ngành năng lượng mới. Trong khi nhiều quốc gia đã ban hành chiến lược quốc gia về hydrogen, CCUS, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), lưu trữ năng lượng hay tín chỉ carbon thì ở Việt Nam, nhiều lĩnh vực vẫn chưa có tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế ưu đãi đầu tư, cơ chế định giá hay thị trường tiêu thụ. Điều này khiến doanh nghiệp khó mạnh dạn đầu tư, còn các tổ chức tài chính cũng chưa có cơ sở để đánh giá hiệu quả của dự án.

Theo TS. Nguyễn Hùng Dũng, để ngành năng lượng thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp chính:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế theo hướng đồng bộ, ổn định và có tính dự báo cao. Cần rà soát toàn bộ các quy định liên quan đến đầu tư năng lượng, bảo đảm thống nhất giữa Luật Điện lực, Luật Dầu khí, Luật Đầu tư, Luật Đất đai và các luật chuyên ngành; đồng thời đơn giản hóa thủ tục đầu tư, rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.

Thứ hai, xây dựng đầy đủ thị trường năng lượng cạnh tranh theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Sớm hoàn thiện cơ chế giá điện, thị trường khí và LNG, hợp đồng mua bán điện dài hạn, cơ chế chia sẻ rủi ro, tín chỉ carbon và các công cụ tài chính xanh để thu hút nguồn vốn tư nhân và quốc tế.

Thứ ba, phát triển đồng bộ hệ sinh thái công nghiệp năng lượng. Không chỉ đầu tư nguồn điện mà cần đầu tư đồng thời hạ tầng truyền tải, hệ thống lưu trữ, chuỗi cung ứng thiết bị, công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của điện gió ngoài khơi, LNG, hydrogen và các ngành năng lượng mới, qua đó nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.