Tháo gỡ khó khăn, tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Tổng biên tập Báo Đại biểu Nhân dân Phạm Thị Thanh Huyền nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế, việc nhận diện đúng các “điểm nghẽn” về thể chế, chính sách và tổ chức thực thi là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển là một đột phá chiến lược nhằm khơi thông nguồn lực. Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và thi hành pháp luật, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi, ổn định và có thể dự báo của chính sách. Đây là những nền tảng quan trọng để tổ chức Diễn đàn.

"Diễn đàn không chỉ là nơi trao đổi học thuật, mà quan trọng hơn là không gian chính sách, nơi kết nối giữa tư duy lập pháp, thực tiễn quản lý và nhu cầu từ đời sống, để từ đó hình thành những kiến nghị có giá trị, có thể “đi vào” quá trình hoạch định và hoàn thiện chính sách", Tổng Biên tập Phạm Thị Thanh Huyền khẳng định.

Khuyến khích và thúc đẩy tăng trưởng xanh

Tại Diễn đàn, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh, tăng trưởng xanh thực chất là quá trình tái cấu trúc cách thức tạo ra giá trị của nền kinh tế, chuyển từ mô hình dựa vào khai thác tài nguyên sang dựa trên hiệu quả, công nghệ và đổi mới sáng tạo. 

Theo ông, để xác lập mô hình tăng trưởng mới, cần phát triển đồng bộ 4 kênh tăng trưởng xanh gồm: đầu tư vào năng lượng và hạ tầng, nâng cấp công nghiệp, mở rộng tài chính xanh và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế. Điểm chung của các kênh này là đều phải đặt trên nền tảng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, qua đó tạo động lực nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng.

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn cho rằng, để thúc đẩy tăng trưởng xanh một cách thực chất, cần hình thành hệ sinh thái đồng bộ với sự tham gia của nhiều chủ thể, từ đó tạo ra thay đổi toàn diện. Trong đó, ở trụ cột Nhà nước - thể chế giữ vai trò then chốt, có nhiệm vụ thiết lập khuôn khổ để nền kinh tế vận hành theo hướng xanh hóa, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn xanh, đẩy mạnh đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

Ở trụ cột thị trường, cần phát huy vai trò phân bổ nguồn lực thông qua các công cụ như định giá carbon, qua đó bảo đảm các nguồn lực được sử dụng hiệu quả theo tín hiệu thị trường.

Doanh nghiệp, với vai trò là trụ cột thứ ba, được xác định là trung tâm của quá trình đổi mới, cần ưu tiên chuyển đổi trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, công nghiệp, logistics và nông nghiệp.

Cuối cùng, người dân và cộng đồng, thông qua việc hình thành lối sống xanh, sẽ tạo sức ép và động lực để doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình xanh hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ông Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết, Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi xanh, với các hỗ trợ về đất đai, hạ tầng, vốn và thuế. Các tổ chức tín dụng được định hướng ưu tiên tài trợ dự án xanh với điều kiện ưu đãi; doanh nghiệp cũng có thể tiếp cận nguồn vốn từ Chính phủ và đối tác quốc tế.

Đáng chú ý, Nghị quyết 198/2025/QH15 quy định hỗ trợ lãi suất 2%/năm cho các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG, qua đó tạo thêm động lực cho khu vực tư nhân. Trong mua sắm công, các sản phẩm đạt Nhãn sinh thái Việt Nam được ưu tiên sử dụng, góp phần mở rộng thị trường cho sản phẩm thân thiện môi trường.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc như thiếu đồng bộ trong hệ thống văn bản hướng dẫn, thủ tục tiếp cận vốn còn phức tạp, cơ sở dữ liệu về dự án xanh chưa đầy đủ, năng lực giám sát hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ “giả xanh”. Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính còn hạn chế, trong khi nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn gặp khó về nhân lực, vốn và quản trị.

Thời gian tới, cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, sớm hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến tín dụng xanh, mua sắm công xanh và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; đồng thời đơn giản hóa thủ tục, cải thiện khả năng tiếp cận ưu đãi và xây dựng hệ thống dữ liệu dự án xanh nhằm tăng tính minh bạch, kết nối hiệu quả các nguồn lực.

Tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng trong doanh nghiệp

TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn cầu, cho rằng, dù đã có bước tiến trong khoảng một thập kỷ qua, các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh vẫn còn tương đối mới mẻ tại Việt Nam.

Tài chính xanh là việc huy động và phân bổ vốn vào các dự án mang lại lợi ích môi trường - xã hội, tập trung vào năng lượng tái tạo, xử lý chất thải, nông nghiệp bền vững và công trình tiết kiệm năng lượng; trong đó, tín dụng xanh giữ vai trò chủ lực.

Hiện tín dụng xanh chủ yếu tập trung vào nông nghiệp và năng lượng sạch, trong khi nhiều lĩnh vực như giao thông xanh, công trình xanh, kinh tế tuần hoàn còn thiếu vốn, dù đã bắt đầu mở rộng sang tiêu dùng xanh.

Tuy nhiên, lĩnh vực này đối mặt với nhiều thách thức như áp lực thanh khoản, chi phí vốn tăng, quy định chặt chẽ của ngân hàng, cùng đặc thù dự án xanh có thời gian hoàn vốn dài, lợi nhuận thấp và yêu cầu tiêu chuẩn cao.

Từ đó, ông đề xuất cần có định hướng mạnh mẽ hơn từ Ngân hàng Nhà nước, như giao chỉ tiêu cụ thể để nâng tỷ trọng tín dụng xanh lên tối thiểu 5% tổng dư nợ của mỗi ngân hàng.

Ông Lê Nguyễn Trường Giang, Viện trưởng Viện chiến lược Chuyển đổi số, cho rằng, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là thay đổi tư duy phát triển, trong đó dữ liệu trở thành nguồn lực cốt lõi. Nhờ dữ liệu, doanh nghiệp có thể “nhìn thấy” và quản trị toàn diện hệ thống năng lượng, từ đó không chỉ tiết kiệm mà tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, nâng cao hiệu quả vận hành và đầu tư.

Chuyển đổi số cũng làm thay đổi phương thức quản trị, chuyển từ quản lý công việc sang quản lý dòng thông tin, từ chỉ số rời rạc sang đánh giá tổng thể và tạo lợi thế cạnh tranh động dựa trên đổi mới liên tục. Theo ông, để sử dụng năng lượng hiệu quả, doanh nghiệp cần lấy dữ liệu làm nền tảng, vận hành bằng công nghệ và ra quyết định dựa trên phân tích, hướng tới phát triển bền vững.