Thị trường carbon vận hành thí điểm: Bài toán nhân lực và năng lực xanh của doanh nghiệp

Khai trương sàn giao dịch carbon trong nước

Sàn giao dịch carbon Việt Nam chính thức vận hành thí điểm từ ngày 29/6/2026, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. 

Theo lộ trình hiện hành, giai đoạn thí điểm kéo dài đến hết ngày 24/12/2027 với sự tham gia của 92 doanh nghiệp lớn. Khoảng 511,47 triệu hạn ngạch phát thải được phân bổ cho giai đoạn 2025-2026 nhằm phục vụ quá trình vận hành, đánh giá và hoàn thiện cơ chế trước khi thị trường chính thức đi vào hoạt động toàn diện.

Hệ thống giao dịch được vận hành bởi Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), trong khi Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) quản lý hệ thống thanh toán. Ngân hàng BIDV được chỉ định là ngân hàng thanh toán. 

Trong giai đoạn đầu, hàng hóa giao dịch bao gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính (VN2025) và tín chỉ carbon. Phiên giao dịch đầu tiên ghi nhận mức giá khớp lệnh 136.000 đồng/tấn CO₂e.

Nâng cao năng lực xanh cho doanh nghiệp tham gia vào nền kinh tế mới

Thị trường carbon không đơn thuần là một công cụ tài chính khí hậu mà còn là cơ chế quản lý phát thải mang tính bắt buộc. Hiện có khoảng 110 cơ sở phát thải lớn thuộc các ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng được phân bổ hạn ngạch phát thải. Những doanh nghiệp phát thải vượt ngưỡng cho phép có thể mua tín chỉ carbon để bù đắp, nhưng mức bù trừ tối đa chỉ chiếm 30% tổng hạn ngạch được cấp.

Cơ hội mới mở ra từ đầu tháng 7/2026 khi các quy định về giao dịch và chuyển nhượng tín chỉ carbon rừng chính thức có hiệu lực trên phạm vi toàn quốc. Doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch có thể mua tín chỉ carbon rừng để bù đắp lượng phát thải khí nhà kính, qua đó đòi hỏi đội ngũ nhân sự phải am hiểu pháp luật, cơ chế định giá cũng như kỹ năng giao dịch trên sàn carbon.

Sự ra đời của thị trường carbon nội địa cùng cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đã đặt các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các cơ sở phát thải lớn, trước yêu cầu cấp bách về chuyển đổi xanh. Với sự đồng hành của Quỹ đầu tư Dragon Capital, chương trình tập huấn giao dịch thị trường carbon đang được triển khai trên nền tảng trực tuyến nhằm nâng cao kỹ năng, năng lực hấp thụ công nghệ xanh và tài chính xanh cho nguồn nhân lực Việt Nam, cũng như gắn kết với các sáng kiến toàn cầu về việc làm và kỹ năng.

Sáng kiến toàn cầu về việc làm xanh và bài toán nhân lực xanh

Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp đang làm thay đổi cấu trúc lao động trên phạm vi toàn cầu. Theo "Sáng kiến toàn cầu về việc làm và kỹ năng cho nền kinh tế mới" (Global Initiative on Jobs & Skills for the New Economy) được công bố tại COP30, phát triển lực lượng lao động và bảo đảm công bằng xã hội cần được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi khí hậu toàn cầu. Đây là nỗ lực hợp tác đa bên với sự tham gia của GIZ (Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức) và nhiều đối tác quốc tế.

Các mô hình kinh tế do SYSTEMIQ và Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) dự báo quá trình chuyển đổi xanh có thể tạo ra tới 375 triệu việc làm mới và 280 triệu việc làm liên quan đến thích ứng với biến đổi khí hậu trên toàn cầu trong thập kỷ tới. Dù vậy, sáng kiến cũng cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nhân lực xanh, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo với mức thiếu hụt có thể lên tới 6 triệu lao động lành nghề vào năm 2030 nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời.

Khái niệm "chuyển đổi công bằng" (Just Transition) vì vậy ngày càng được nhấn mạnh, nhất là đối với những ngành có cường độ phát thải cao như nhiệt điện, xi măng và thép. Mục tiêu là bảo đảm quá trình giảm phát thải không dẫn đến mất việc làm quy mô lớn, đồng thời tạo điều kiện để người lao động được đào tạo lại và thích ứng với những ngành nghề mới.

Để thu hút dòng vốn chất lượng cao vào nền kinh tế xanh của Việt Nam, Chủ tịch Dragon Capital đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy dòng vốn xanh. Các chương trình tập huấn chuyên sâu do Dragon Capital hỗ trợ đang được triển khai nhằm nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp phát thải lớn. Mục tiêu cốt lõi là đào tạo nguồn nhân lực có khả năng hiểu và vận hành giao dịch carbon; nắm bắt cơ chế khớp lệnh trên HNX; tính toán chi phí cơ hội giữa đầu tư công nghệ giảm phát thải và mua tín chỉ carbon trong giới hạn cho phép 30%; tiếp cận kiến thức về kiểm kê khí nhà kính (GHG Inventory), ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ số trong hoạt động đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) phát thải; đồng thời tăng cường khả năng tiếp cận tài chính xanh thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) nhằm thu hút nguồn vốn đầu tư quốc tế.

Chương trình tập huấn của Dragon Capital bám sát "Chương trình Hành động 10 điểm" (10-Point Action Agenda) do GIZ và các đối tác toàn cầu triển khai, tập trung vào ba trụ cột chính: Chủ đích (Intentionality), đưa chiến lược lao động và khí hậu vào quy hoạch quốc gia cũng như kế hoạch phát triển doanh nghiệp; Đổi mới (Innovation), mở rộng các hệ thống đào tạo linh hoạt, ứng dụng công nghệ và phát triển chứng chỉ xanh có khả năng chuyển đổi; và Đầu tư (Investment), huy động tài chính phát triển quốc tế cùng các chính sách ưu đãi nhằm tài trợ cho phát triển nguồn nhân lực quy mô lớn.

Lộ trình phát triển và cơ hội

Bồi dưỡng nhân lực ở thời điểm hiện tại là bước chạy đà hoàn hảo cho các giai đoạn tiếp theo của thị trường carbon Việt Nam. Theo lộ trình phát triển, trong giai đoạn từ 2026 - 2028, thị trường sẽ tiếp tục vận hành thí điểm, tập trung hoàn thiện cơ sở hạ tầng và đặc biệt là các doanh nghiệp tham gia sẽ được miễn phí giao dịch. Đây là khoảng thời gian "vàng" để các nhà máy nhiệt điện, sắt thép, xi măng tối ưu hóa quy trình kiểm kê và làm quen với nhịp đập của thị trường chứng khoán carbon.

Từ năm 2029, thị trường carbon Việt Nam sẽ chính thức vận hành toàn diện và từng bước kết nối với thị trường carbon quốc tế. Việc chuẩn bị nguồn nhân lực có khả năng giao tiếp, đàm phán và thiết lập tiêu chuẩn tín chỉ carbon theo chuẩn mực quốc tế ngay từ hôm nay sẽ góp phần quyết định vị thế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng xanh toàn cầu. 

Thị trường carbon nội địa Việt Nam đã chính thức khởi động, mang theo những cơ hội và thách thức chưa từng có đối với các doanh nghiệp phát thải lớn. Dưới sự hỗ trợ từ các tổ chức tài chính lớn như Dragon Capital cùng định hướng từ các sáng kiến toàn cầu, việc tập huấn, nâng cao năng lực cho nguồn nhân lực xanh không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành chiến lược sinh tồn.

Các doanh nghiệp tham gia tập huấn nhận thức được tầm quan trọng của việc chủ động xác định vị trí của mình trong thị trường carbon. Xây dựng chiến lược tham gia thị trường, đào tạo nhân lực xanh và áp dụng công nghệ xanh sẽ là chìa khóa để biến áp lực giảm phát thải thành lợi thế cạnh tranh bền vững trong kỷ nguyên Net Zero.