Hơn 1.200 tấn CO2e được giao dịch trong ngày đầu khai trương sàn giao dịch carbon Việt Nam

 Thị trường carbon Việt Nam ghi nhận 1.210 hạn ngạch phát thải được giao dịch trong phiên vận hành thí điểm đầu tiên, đánh dấu lần đầu tiên hạn ngạch phát thải có giá giao dịch trên thị trường.

Theo dữ liệu giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội, hạn ngạch phát thải mã VN2025 đóng cửa ngày giao dịch 29.6 ở mức 130.000 đồng. Trong phiên, giá cao nhất đạt 136.000 đồng một tấn CO2e, trong khi giá thấp nhất là 130.000 đồng. Tổng giá trị giao dịch đạt 161,66 triệu đồng. Kết thúc ngày giao dịch đầu tiên, sàn carbon ghi nhận khối lượng giao dịch hơn 1.200 tấn CO2e.

Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương cho biết: "Đối với thị trường tài chính Việt Nam, đây là một cấu phần mới của hệ sinh thái tài chính xanh, mở ra kênh huy động và phân bổ nguồn lực cho các dự án phát triển bền vững, đồng thời từng bước tiệm cận các thông lệ quốc tế trong phát triển thị trường vốn và thị trường môi trường." Bà Phương cũng cho biết Chính phủ sẽ miễn toàn bộ phí dịch vụ giao dịch trong giai đoạn triển khai thí điểm đến hết năm 2028. 

Sàn giao dịch carbon gồm hai loại hàng hóa: hạn ngạch khí nhà kính và tín chỉ carbon. Cần lưu ý rằng hàng hóa giao dịch trên sàn carbon giai đoạn thí điểm chỉ là hạn ngạch khí nhà kính, chưa gồm tín chỉ. 

Theo cơ chế thí điểm, doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch được phân bổ sẽ phải mua thêm hạn ngạch từ các doanh nghiệp phát thải thấp hơn hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ, với lượng tín chỉ tối đa bằng 30% hạn ngạch được phân bổ.

Trước đó vào ngày 22.6, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã đăng ký hơn 511 triệu tấn CO2e hạn ngạch phát thải lên Hệ thống đăng ký quốc gia. Đây là tổng hạn ngạch phân bổ cho giai đoạn 2025-2026 đối với ba ngành phát thải lớn gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng.

Trong đó, 243 triệu tấn CO2e được phân bổ cho năm 2025 và 268 triệu tấn CO2e cho năm 2026. Có 92 doanh nghiệp được phép tham gia giao dịch hạn ngạch, gồm các doanh nghiệp như Hòa Phát, Formosa Hà Tĩnh, EVN, Tổng công ty Điện lực Dầu khí và VICEM.

Theo đó, hạn ngạch khí nhà kính là giới hạn tối đa về lượng khí nhà kính mà một quốc gia, ngành công nghiệp hoặc doanh nghiệp được phép thải ra trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm.

Tổng hạn ngạch khí nhà kính cho ba ngành nhiệt điện, sắt thép, xi măng giai đoạn 2025-2026 được Thủ tướng phê duyệt là hơn 511 triệu tấn CO2e. Trên cơ sở được phân bổ, doanh nghiệp nào gây ô nhiễm vượt mức sẽ phải mua hạn ngạch của doanh nghiệp ít phát thải hơn, hoặc mua tín chỉ carbon để bù trừ (tối đa 30% hạn ngạch phát thải).

Theo nguyên tắc, doanh nghiệp tham gia thị trường sử dụng một tài khoản chứng khoán tại công ty chứng khoán (được chấp thuận tham gia sàn carbon) để giao dịch hạn ngạch. Tương tự giao dịch chứng khoán, đơn vị mua, bán sẽ được thông báo kết quả ngay khi giao dịch thành công, và sao kê hàng tháng tài khoản tiền, lưu ký hạn ngạch.

Sàn giao dịch carbon gồm hai loại hàng hóa, hạn ngạch khí nhà kính và tín chỉ carbon. Tuy nhiên, hàng hóa giao dịch trên sàn carbon giai đoạn thí điểm chỉ là hạn ngạch khí nhà kính, chưa gồm tín chỉ. Theo quy định, doanh nghiệp phát thải cao có thể mua hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon để bù trừ (tối đa 30% hạn ngạch phát thải).

Theo các chuyên gia cho biết, Thị trường tín chỉ carbon chỉ phát triển khi phát sinh nhu cầu. Theo đó, oanh nghiệp sẽ mua tín chỉ khi nguồn cung hạn ngạch thiếu, hoặc chi phí mua tín chỉ carbon rẻ hơn. Doanh nghiệp cần tham gia thị trường tín chỉ vì hàng hóa carbon là "giấy chứng nhận gián tiếp" cho hoạt động xanh của doanh nghiệp. Bản chất quá trình đầu tư tài chính xanh đòi hỏi tính hậu kiểm rất lớn. Một dự án đã tạo ra thị trường carbon đồng nghĩa với việc khâu hậu kiểm được thể hiện rõ nét.

Khi ấy, dòng tiền từ tín chỉ sẽ là một khoản tài chính tăng thêm để xoay vòng đầu tư, còn việc giảm thải thực chất giúp doanh nghiệp tiếp cận được dòng vốn xanh, lớn hơn nhiều so với lợi nhuận từ hoạt động bán tín chỉ carbon.