Băn khoăn quản trị rủi ro khi cho nhà đầu tư dùng AI đặt lệnh chứng khoán

Đề xuất này của Bộ Tài chính nằm trong dự thảo Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Theo dự thảo, 5 giải pháp công nghệ tài chính được đưa vào thử nghiệm gồm ứng dụng AI trong đầu tư, tạo lập thị trường, tư vấn, giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API) và công nghệ quản lý tuân thủ (RegTech).

Trong đó, với mô hình sử dụng AI để đầu tư, công ty chứng khoán hoặc công ty quản lý quỹ sẽ cung cấp giải pháp thuật toán AI cho khách hàng. Nhà đầu tư tự thiết kế nguyên tắc đầu tư, sau đó AI có thể đặt lệnh, chỉnh sửa lệnh và tái cơ cấu danh mục đầu tư trực tiếp cho khách hàng. 

Các công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ có thể cung cấp giải pháp thuật toán để nhà đầu tư tự thiết kế nguyên tắc đầu tư cho AI.

Dựa trên các nguyên tắc này, AI có thể thực hiện việc đặt, chỉnh sửa lệnh và cơ cấu lại danh mục đầu tư theo nhu cầu của khách hàng. Số lượng nhà đầu tư tham gia thử nghiệm tối đa là 1.000 người. 

Theo quy định hiện hành, cá nhân được xác định là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp nếu có chứng chỉ hành nghề chứng khoán, hoặc có danh mục chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch trị giá tối thiểu 2 tỉ đồng, hoặc có thu nhập chịu thuế năm gần nhất tối thiểu 1 tỉ đồng.

Đáng chú ý, các cổ phiếu được sử dụng trong hoạt động đầu tư hoặc tạo lập thị trường bằng AI sẽ không thuộc rổ VNX All Share. Đây là chỉ số hiện gồm 329 cổ phiếu niêm yết, với tổng vốn hóa hơn 7,1 triệu tỷ đồng.

Các công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ muốn tham gia thử nghiệm phải đáp ứng các chỉ tiêu an toàn tài chính, không thuộc diện cảnh báo hoặc kiểm soát và không có lỗ lũy kế. Thời gian thử nghiệm tối đa 5 năm.

Đề xuất này thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư chứng khoán. Ông Trần Bá Dũng, môi giới một công ty chứng khoán ở TP HCM, cho rằng dự thảo thể hiện sự thận trọng về mặt quản lý, nhưng lại thiếu khả thi về mặt kỹ thuật giao dịch. Nếu áp dụng theo đề xuất ban đầu, chính sách sẽ rất khó thu hút nhà đầu tư và dữ liệu thu về có thể bị méo mó.

“Nhà đầu tư chuyên nghiệp đặt quản trị rủi ro lên hàng đầu. Họ sẽ không đưa thuật toán và vốn lớn vào nhóm cổ phiếu thanh khoản thấp - nơi robot vào lệnh thì dễ nhưng khi thị trường đảo chiều thì hoàn toàn mất thanh khoản, không thể cắt lỗ hay thoát hàng”, ông Dũng nói.

Tại Trung Quốc, một số công ty môi giới lớn, trong đó có East Money, đã triển khai tính năng cho phép nhà đầu tư cá nhân kết nối OpenClaw với cơ sở dữ liệu của công ty. Nhờ đó, người dùng có thể nhận bản tóm tắt thông tin thị trường và khuyến nghị cổ phiếu.

Tuy nhiên, việc sử dụng AI trong giao dịch chuyên nghiệp vẫn bị kiểm soát chặt. Các công ty môi giới tại Trung Quốc hiện vẫn cấm nhân viên dùng công cụ AI để giao dịch, do lo ngại về bảo mật dữ liệu và rủi ro khi AI tham gia quá trình thực hiện lệnh.

Tại Hồng Kông, nhà đầu tư cá nhân có thể dễ dàng tiếp cận nhiều sản phẩm tài chính trên các thị trường quốc tế, từ cổ phiếu đến phái sinh. Vì vậy, các công ty môi giới chứng khoán tại đây đang nhanh chóng bổ sung tính năng AI vào nền tảng giao dịch của mình. Tuy nhiên, các công ty này vẫn rất thận trọng với việc để AI tự động đặt lệnh do lo ngại rủi ro pháp lý.

Futu Holdings – đơn vị sở hữu hai nền tảng giao dịch nổi tiếng Futubull và Moomoo – đã ra mắt trợ lý AI “Skills” dựa trên mô hình DeepSeek. Người dùng có thể cài đặt công cụ này trên các nền tảng mã nguồn mở như OpenClaw, Claude Code hay Cursor để triển khai chiến lược đầu tư.

Dẫu vậy, để đảm bảo an toàn, hệ thống vẫn yêu cầu khách hàng nhập mật khẩu giao dịch ở bước xác nhận cuối cùng. Ngoài ra, Futu còn phát triển công cụ hỗ trợ tạo chiến lược giao dịch định lượng bằng ngôn ngữ tự nhiên, giúp người dùng không cần biết lập trình vẫn có thể xây dựng chiến thuật đầu tư.

Theo nhiều chuyên gia, đưa trí tuệ nhân tạo vào giao dịch chứng khoán không khó, bởi việc mua và triển khai một mô hình AI chỉ mất vài tuần. Cái khó nằm ở xây dựng nền tảng dữ liệu đủ chuẩn hóa và tin cậy để AI vận hành. Quá trình này có thể kéo dài 2-3 năm.

Tại một hội thảo chứng khoán tổ chức tại TP HCM cuối tuần trước, lãnh đạo nhiều công ty chứng khoán cho rằng trong bối cảnh AI bùng nổ, việc chuyển đổi số gần như bắt buộc nếu muốn tăng khả năng cạnh tranh. Ứng dụng AI trong lĩnh vực chứng khoán cũng đặt ra bài toán về an ninh mạng, bảo mật dữ liệu và quản trị rủi ro.

Ông Daniel Tse, Giám đốc điều hành tại Futu Holdings, nhận định AI có thể sẽ đóng vai trò lớn trong lĩnh vực tư vấn đầu tư trong tương lai, nhưng ngành tài chính vẫn phải giải quyết hàng loạt bài toán khó về pháp lý, tính minh bạch và nguy cơ thiên lệch dữ liệu.

Suy cho cùng, AI vẫn chỉ là công cụ hỗ trợ. Trong một thị trường đầy biến động như chứng khoán, kinh nghiệm thực chiến, khả năng quản trị rủi ro và sự tỉnh táo của nhà đầu tư mới là yếu tố quyết định thành bại.