Khơi thông nguồn lực cho Lào Cai từ tư duy hạ tầng công nghiệp thế hệ mới

Mới đây, trong khuôn khổ Hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Lào Cai năm 2026, UBND tỉnh Lào Cai phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức Tọa đàm “Khơi thông nguồn lực – Đổi mới sáng tạo”. Sự kiện có sự tham dự của lãnh đạo tỉnh Lào Cai, đại diện các bộ, ngành Trung ương, VCCI, các tổ chức quốc tế, chuyên gia kinh tế, hiệp hội ngành nghề cùng cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước. Tọa đàm được tổ chức nhằm nhận diện những điểm nghẽn đang cản trở quá trình huy động nguồn lực, đồng thời đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương.

Tìm động lực tăng trưởng cho không gian phát triển mới

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lào Cai Ngô Hạnh Phúc nhấn mạnh, việc hợp nhất Lào Cai và Yên Bái đã mở ra một không gian phát triển rộng lớn hơn, trong đó các nguồn lực về đất đai, dân số, lao động, hạ tầng và thị trường có điều kiện bổ sung, cộng hưởng cho nhau. Đây là cơ hội để Lào Cai tái định vị vai trò, nâng tầm vị thế và từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành cực tăng trưởng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Để đạt được mục tiêu này, tỉnh xác định tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh; đẩy mạnh cải cách hành chính; phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp. Theo lãnh đạo tỉnh, sự thành công của doanh nghiệp và nhà đầu tư phải trở thành thước đo hiệu quả điều hành của chính quyền. Các kiến nghị được nêu tại tọa đàm sẽ được tiếp thu, phân loại, xác định rõ trách nhiệm xử lý.

Từ góc nhìn môi trường kinh doanh, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, cho rằng lợi thế điều hành của Lào Cai sau hợp nhất nằm ở khả năng phục vụ nhà đầu tư theo một quy trình thống nhất, với một đầu mối, một hồ sơ, một tiến độ và cơ chế trách nhiệm rõ ràng.

VCCI đồng thời đề nghị tọa đàm không chỉ dừng lại ở những bài phát biểu, mà cần trở thành diễn đàn đối thoại thẳng thắn, xác định đúng điểm nghẽn và đưa ra các giải pháp có địa chỉ thực hiện, thời hạn hoàn thành và chủ thể chịu trách nhiệm.

Hạ tầng công nghiệp không chỉ là đường, điện và đất đai

Là một trong bốn diễn giả chính của chương trình, ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần SHINEC, đã có những kiến nghị cụ thể thể để phát triển hạ tầng cho công nghiệp Lào Cai.

Mở đầu phần chia sẻ, ông Phạm Hồng Điệp kể lại câu chuyện lãnh đạo tỉnh Lào Cai ba lần trực tiếp gọi điện mời doanh nghiệp lên khảo sát, tìm hiểu cơ hội đầu tư.

Theo ông, điều khiến doanh nghiệp xúc động không chỉ nằm ở một lời mời đầu tư, mà là sự chủ động của chính quyền trong tìm kiếm, tiếp cận và đồng hành cùng nhà đầu tư. Điều này thể hiện tinh thần cầu thị, quyết tâm thu hút nguồn lực xã hội và mong muốn cùng doanh nghiệp tìm lời giải cho những tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả.

Từ thực tế làm việc tại địa phương, Chủ tịch SHINEC đánh giá cao khả năng tiếp cận lãnh đạo tỉnh và sự phối hợp của các sở, ngành. Tuy nhiên, theo ông, cải thiện thủ tục mới chỉ là một phần của môi trường đầu tư. Điều quan trọng hơn là địa phương phải xác định được mô hình phát triển công nghiệp phù hợp với lợi thế và khả năng cạnh tranh dài hạn.

Ông Phạm Hồng Điệp cho rằng hạ tầng công nghiệp không nên chỉ được hiểu là đất đai, đường giao thông nội khu, hệ thống điện, nước hay nhà máy xử lý nước thải.

Hạ tầng cần được nhìn nhận như một “kiến trúc phát triển tổng thể”, trong đó giao thông phải kết nối với logistics; sản xuất phải gắn với thị trường; công nghiệp phải gắn với đô thị, nguồn nhân lực và đời sống người lao động; tăng trưởng kinh tế phải song hành với bảo vệ môi trường.

Mỗi khu, cụm công nghiệp phải trở thành một bộ phận hữu cơ trong chiến lược phát triển chung của địa phương, thay vì tồn tại như một khu vực sản xuất biệt lập.

Từ cách tiếp cận đó, ông đề xuất Lào Cai thực hiện ba chuyển đổi quan trọng.

Trước hết, địa phương cần chuyển từ khai thác tài nguyên và sản xuất sản phẩm sơ chế sang phát triển công nghiệp chế biến sâu, qua đó giữ lại phần giá trị gia tăng lớn hơn từ khoáng sản, nông sản, lâm sản và dược liệu.

Thứ hai, hoạt động thu hút đầu tư cần chuyển từ lựa chọn từng dự án riêng lẻ sang hình thành chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng và hệ sinh thái doanh nghiệp có khả năng hỗ trợ lẫn nhau.

Thứ ba, Lào Cai cần chuyển từ khu công nghiệp truyền thống sang khu công nghiệp xanh, sinh thái, thông minh và tuần hoàn, đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Theo ông Phạm Hồng Điệp, khu công nghiệp thế hệ mới không thể chỉ hoàn thành giải phóng mặt bằng, xây dựng đường nội bộ rồi chia đất cho doanh nghiệp thuê. Ngay từ khâu quy hoạch, khu công nghiệp phải được thiết kế như một hệ sinh thái.

Trong hệ sinh thái đó, doanh nghiệp có thể sử dụng chung một số hạ tầng, dịch vụ, năng lượng và từng bước hình thành các mối liên kết cộng sinh. Phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho doanh nghiệp khác; nước sau xử lý có thể được tái sử dụng; các dịch vụ logistics, phòng cháy, quan trắc môi trường và đào tạo lao động được tổ chức tập trung nhằm giảm chi phí vận hành.

Đây cũng là sự thay đổi căn bản vai trò của nhà đầu tư hạ tầng: từ người xây dựng và cho thuê bất động sản công nghiệp trở thành đơn vị kiến tạo, điều phối hệ sinh thái sản xuất.

Khơi thông nội lực từ doanh nghiệp địa phương

Một trong những đề xuất đáng chú ý của ông Phạm Hồng Điệp tại Toạ đàm là phát triển công nghiệp Lào Cai không thể chỉ dựa vào việc mời gọi các tập đoàn lớn từ bên ngoài, mà phải đồng thời nâng cao năng lực của doanh nghiệp địa phương.

Ông đề nghị tỉnh lựa chọn một nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ có tiềm năng để xây dựng chương trình hỗ trợ cụ thể. SHINEC sẵn sàng phối hợp xây dựng nhà xưởng cho thuê, kết nối nguồn cung nguyên liệu, máy móc, công nghệ từ Trung Quốc, đồng thời tìm kiếm các đối tác mua hàng và thị trường đầu ra.

Mục tiêu là giúp doanh nghiệp địa phương từng bước tham gia vào các khâu có giá trị cao hơn như chế biến, sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh, đóng gói, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu, thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu hoặc gia công đơn giản.

Cách tiếp cận này cho thấy vai trò của nhà đầu tư hạ tầng không dừng lại ở việc thu hút doanh nghiệp vào lấp đầy diện tích đất công nghiệp. Nhà đầu tư cần cùng chính quyền xác định địa phương đang có gì, doanh nghiệp cần gì và còn thiếu mắt xích nào trong chuỗi sản xuất để kết nối các bên với nhau.

Nếu thực hiện được, nguồn lực bản địa sẽ được khơi thông, doanh nghiệp nhỏ và vừa có cơ hội lớn lên, còn khu công nghiệp trở thành nền tảng hình thành các chuỗi giá trị ngay tại địa phương.

Định hướng này đang được Shinec cụ thể hóa thông qua việc đầu tư và kinh doanh hạ tầng Khu công nghiệp Bản Qua tại xã Bát Xát, thuộc Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai. Dự án có quy mô hơn 76 ha, được định hướng trở thành hạt nhân công nghiệp và logistics cửa khẩu, kết nối hoạt động nhập khẩu nguyên liệu, sản xuất, chế biến, lưu kho và xuất khẩu.

Phát biểu bế mạc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Nguyễn Thành Sinh khẳng định các tham luận và ý kiến trao đổi tại tọa đàm đã đề xuất nhiều giải pháp thiết thực nhằm khơi thông nguồn lực, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh. Kết quả tọa đàm sẽ là cơ sở để tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả điều hành và giao các sở, ngành cụ thể hóa kiến nghị thành nhiệm vụ, giải pháp.

Thông điệp lớn nhất từ tọa đàm vì thế không chỉ là mời gọi thêm nguồn vốn. Đó là yêu cầu tổ chức lại các nguồn lực trong một hệ sinh thái phát triển có sự liên kết giữa chính quyền, nhà đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp địa phương, thị trường và công nghệ.

Trong bức tranh ấy, những đề xuất của ông Phạm Hồng Điệp đã góp thêm một góc nhìn thực tiễn: Lào Cai muốn phát triển công nghiệp bền vững phải vừa mở cửa đón dòng vốn mới, vừa nuôi dưỡng nội lực; vừa đầu tư hạ tầng kết nối, vừa xây dựng chuỗi sản xuất; vừa khai thác lợi thế cửa khẩu, vừa bảo đảm các tiêu chuẩn xanh, sinh thái và tuần hoàn ngay từ đầu.