Chất lượng tăng trưởng - chìa khóa để Việt Nam chinh phục mục tiêu quốc gia thu nhập cao

Cột mốc mới mở ra những yêu cầu phát triển cao hơn

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào cho biết, năm 2026, Việt Nam là một trong sáu nền kinh tế trên thế giới được Nhóm Ngân hàng Thế giới nâng lên nhóm thu nhập cao hơn. Sau 17 năm thuộc nhóm thu nhập trung bình thấp (kể từ năm 2009), Việt Nam đã chính thức bước vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao. Dấu mốc này phản ánh quá trình cải cách bền bỉ, tăng trưởng kinh tế ổn định và sự cải thiện đáng kể về mức sống của người dân.

Theo phân loại mới của WB, tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025 đạt 4.970 USD, vượt ngưỡng 4.636 USD để được xếp vào nhóm thu nhập trung bình cao. Đây là kết quả của nhiều năm duy trì tốc độ tăng trưởng cao, hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới và mở rộng xuất khẩu.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam liên tục nằm trong nhóm nền kinh tế tăng trưởng nhanh của khu vực nhờ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ổn định, xuất khẩu tăng mạnh và khu vực dịch vụ phát triển. Sự tăng hạng này sẽ góp phần củng cố hơn nữa niềm tin của cộng đồng quốc tế đối với triển vọng tăng trưởng dài hạn, đồng thời nâng cao sức hấp dẫn của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư toàn cầu.

Tuy nhiên, bà Mariam J. Sherman nhấn mạnh rằng ý nghĩa của việc nâng hạng không chỉ nằm ở thay đổi trong phân loại thu nhập. Khi nền kinh tế bước lên nấc phát triển mới, bản chất của các thách thức cũng thay đổi. Những động lực từng giúp Việt Nam tăng trưởng nhanh như lao động chi phí thấp, vốn đầu tư và mở rộng xuất khẩu sẽ dần suy giảm hiệu quả, trong khi yêu cầu về năng suất, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng ngày càng trở nên quyết định.

Con đường phía trước vì vậy được đánh giá còn nhiều thách thức. Theo ngưỡng phân loại hiện hành của WB, GNI bình quân đầu người của Việt Nam cần tăng gần gấp ba lần mới đủ điều kiện trở thành quốc gia thu nhập cao.

Thực tế cho thấy, kể từ năm 1990, chỉ có 27 nền kinh tế chuyển thành công từ nhóm thu nhập trung bình lên nhóm thu nhập cao và hơn một phần ba trong số đó được hưởng lợi từ những điều kiện đặc thù như gia nhập Liên minh châu Âu hoặc sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào. Vì vậy, vượt qua "bẫy thu nhập trung bình" là bài toán không dễ đối với bất kỳ nền kinh tế nào.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng để hướng tới mục tiêu năm 2045

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng vốn đầu tư và xuất khẩu sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Chương tiếp theo của hành trình phát triển sẽ được quyết định không chỉ bởi tốc độ tăng trưởng mà còn bởi chất lượng của tăng trưởng.

Trọng tâm đầu tiên là nâng cao năng suất lao động. Khi lợi thế về chi phí lao động giảm dần, năng suất sẽ trở thành động lực chính giúp duy trì tăng trưởng nhanh và bền vững. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và công nghệ tài chính.

Bên cạnh đó, WB cho rằng khu vực doanh nghiệp trong nước cần trở thành động lực tăng trưởng mới. Sau nhiều năm dựa vào khu vực FDI, nền kinh tế cần xây dựng đội ngũ doanh nghiệp tư nhân có năng lực cạnh tranh cao hơn, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn. Đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các biến động bên ngoài.

Một yếu tố khác được bà Mariam J. Sherman đặc biệt nhấn mạnh là cải cách thể chế và môi trường kinh doanh. Những cải cách về quản trị công, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP) và tăng cường phân cấp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, từ đó cải thiện năng suất của toàn nền kinh tế. Cùng với đó, phát triển thị trường vốn, huy động nguồn lực tư nhân cho đầu tư hạ tầng và chuyển đổi năng lượng sẽ là nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Việc WB nâng Việt Nam lên nhóm thu nhập trung bình cao là một dấu mốc đáng ghi nhận, song cũng là lời nhắc rằng giai đoạn phát triển tiếp theo sẽ khó khăn hơn nhiều. Nếu trước đây tăng trưởng chủ yếu được thúc đẩy bởi mở rộng quy mô đầu tư và hội nhập quốc tế, thì trong chặng đường hướng tới mục tiêu năm 2045, năng suất, đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp nội địa và chất lượng thể chế sẽ trở thành những yếu tố quyết định khả năng bứt phá của nền kinh tế.