Thay đổi nhận thức, tư duy trong chiến lược phát triển thị trường điện khí và LNG

Tại Diễn đàn Chiến lược và Xu hướng phát triển thị trường khí thiên nhiên (CNG, LNG, LPG) tại Việt Nam và khu vực ASEAN diễn ra ngày 23/12, TS. Nguyễn Quốc Thập – Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, những khó khăn lớn nhất của lĩnh vực khí hiện nay không xuất phát từ công nghệ hay nguồn vốn, mà từ chính sách. Việc theo đuổi nhiều mục tiêu cùng lúc nhưng thiếu cơ chế dung hòa đang làm suy giảm hiệu quả triển khai chiến lược năng lượng.

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, Việt Nam đang có sự đồng thuận rất cao về mục tiêu chiến lược phát triển năng lượng, về các quy hoạch và kế hoạch dài hạn. Tuy nhiên, khi đi vào thiết kế và triển khai các giải pháp cụ thể, nhiều mâu thuẫn lại phát sinh, thậm chí triệt tiêu lẫn nhau. Không ít trường hợp, cái gọi là “mục tiêu kép” thực chất trở thành nhiều mục tiêu chồng chéo, không tìm được điểm cân bằng. Chính sự thiếu nhất quán này đang tạo ra rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của ngành năng lượng nói chung và lĩnh vực khí nói riêng.

Ba thách thức lớn cần được giải quyết hiện nay

Thách thức đầu tiên, theo TS. Nguyễn Quốc Thập, là vấn đề giá khí, đặc biệt là LNG. Đây là loại hàng hóa mang tính quốc tế cao, chịu tác động trực tiếp từ biến động giá năng lượng toàn cầu, chuỗi cung ứng và các yếu tố địa chính trị. Những biến động này là đặc điểm bản chất của thị trường LNG, không thể né tránh hay phủ nhận. Vấn đề đặt ra không phải là tìm cách “né” biến động giá, mà là xây dựng được cơ chế chính sách đủ linh hoạt để quản trị rủi ro, qua đó tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Thách thức thứ hai nằm ở hệ thống cơ chế, chính sách. Các chính sách liên quan đến điện khí và LNG hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, trong khi Việt Nam đồng thời theo đuổi nhiều mục tiêu lớn như bảo đảm an ninh năng lượng, kiểm soát giá điện, giảm phát thải và thu hút đầu tư tư nhân. Khi cùng lúc đặt ra ba, bốn mục tiêu nhưng không xác định rõ thứ tự ưu tiên và điểm dung hòa, chính sách rất khó đi vào thực tiễn. Điều này đặc biệt bất lợi với lĩnh vực khí và LNG, những ngành đòi hỏi đầu tư hạ tầng lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài hàng chục năm. Nếu nhà đầu tư không nhìn thấy sự ổn định và khả năng dự báo của chính sách, họ sẽ không đưa ra quyết định đầu tư, kéo theo nguy cơ thiếu hụt nguồn điện và hạ tầng trong tương lai.

Thách thức thứ ba là khả năng cạnh tranh của điện khí LNG so với các loại hình năng lượng khác. Điện khí không chỉ phải cạnh tranh về công nghệ mà còn về giá thành. Trong bối cảnh chi phí LNG nhập khẩu, tái hóa khí và logistics đều ở mức cao, trong khi áp lực kiểm soát giá điện ngày càng lớn, bài toán hiệu quả kinh tế của các dự án điện khí trở nên rất nan giải. Đây là lý do khiến nhiều nhà đầu tư còn do dự khi cân nhắc triển khai các dự án LNG quy mô lớn.

Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng truyền tải và phân phối điện vẫn còn nhiều bất cập. Công suất lắp đặt nguồn điện của Việt Nam đã tăng rất nhanh, song tỷ lệ huy động thực tế lại ở mức thấp. Điều này cho thấy hạ tầng truyền tải chưa theo kịp đầu tư nguồn. Nếu tiếp tục phát triển điện khí LNG hay điện gió ngoài khơi mà không song hành với nâng cấp lưới điện, nguy cơ “đầu tư xong không phát được điện” là hoàn toàn hiện hữu.

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, việc đầu tư hạ tầng LNG hiện nay, nếu được thiết kế phù hợp, sẽ không mâu thuẫn với mục tiêu Net Zero, mà ngược lại, giúp giảm chi phí chuyển đổi trong tương lai.

Theo các chuyên gia kinh tế tại diễn đàn, ở góc độ khu vực, ASEAN đang chuyển từ vai trò “vùng sản xuất khí” sang “vùng tiêu thụ khí” do nhu cầu điện và công nghiệp tăng nhanh, trong khi trữ lượng khai thác suy giảm. Việt Nam, Thái Lan, Philippines đều bước vào giai đoạn nhập LNG quy mô lớn. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Nếu có chiến lược bài bản, Việt Nam không chỉ nhập LNG cho điện khí, mà còn có thể phát triển hạ tầng trung chuyển, phân phối LNG quy mô nhỏ, phục vụ giao thông, công nghiệp và chuỗi FDI. Với lợi thế vị trí địa lý, Việt Nam có tiềm năng trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng LNG ASEAN./.