Điện hạt nhân SMR - tiến trình hiện thực hóa các kịch bản năng lượng mới

Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng

Sáng ngày 11/5, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp cùng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) tổ chức Hội thảo Quốc tế "Điện hạt nhân quy mô nhỏ (SMR): Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam".

Sự kiện ghi nhận sự tham dự trực tiếp của phái đoàn ngoại giao cấp cao từ Đại sứ quán Liên bang Nga, Đại sứ quán Ấn Độ, cùng các chuyên gia và lãnh đạo công ty hạt nhân hàng đầu thế giới đến từ Nga và kết nối trực tuyến từ đầu cầu Canada. Sự kiện nhận được sự hỗ trợ đồng hành từ Công ty Cổ phần Nhiên liệu Bay Petrolimex (Petrolimex Aviation) cùng Công ty TNHH Kinh doanh Thương mại và Dịch vụ VinFast.

Phát biểu khai mạc, ông Đào Quang Bính - Tổng giám đốc VnEconomy cho biết, bài toán an ninh năng lượng đã trở thành vấn đề sống còn. Việt Nam không chỉ cần năng lượng để tăng trưởng, mà cần một nguồn năng lượng thực sự sạch, ổn định và tự chủ. Chính vì vậy, việc nghiên cứu các mô hình triển khai SMR hiện nay đang gắn liền với tiến trình hiện thực hóa các kịch bản năng lượng mới trong Quy hoạch điện VIII Điều chỉnh.

Trình bày bài dẫn đề quan trọng về “Tầm nhìn SMR và bài toán năng lượng nền sạch: Bức tranh tổng quan về chính sách phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam”, TS. Trần Chí Thành - Viện trưởng VINATOM cho biết, một trong những lợi thế lớn của điện hạt nhân là tính ổn định dài hạn. Đây là lý do điện hạt nhân đang được nhiều quốc gia đưa trở lại trong chiến lược Net Zero và chuyển dịch năng lượng.

Theo các dự báo quốc tế, công suất điện hạt nhân toàn cầu đến năm 2050 có thể tăng gấp đôi so với hiện nay, cùng với sự xuất hiện của các công nghệ thế hệ mới đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cao hơn sau sự cố Fukushima. SMR đang trở thành xu hướng đáng chú ý. Công nghệ này có công suất nhỏ hơn các nhà máy điện hạt nhân truyền thống, thời gian xây dựng ngắn hơn và được kỳ vọng linh hoạt hơn trong triển khai.

“Điện hạt nhân SMR là một trong những công nghệ được nhiều nước quan tâm và đã trở thành xu thế, bắt đầu được triển khai trong khu vực”, TS. Trần Chí Thành nhận định.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Dmitry Aleksandrovich Raspopin – Trưởng đại diện Tập đoàn Nhà nước Rosatom tại Việt Nam cho biết, Rosatom đang nắm giữ 88% thị phần xuất khẩu nhà máy điện hạt nhân toàn thế giới. Trong tổng số 25 dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân công suất lớn đang được triển khai trên toàn cầu, có tới 22 dự án do Rosatom thực hiện tại nhiều quốc gia. Đặc biệt với công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), đại diện Rosatom đã giới thiệu về dòng RITM-200.

Theo đại diện của Rosatom, công nghệ SMR đặc biệt phù hợp với các lưới điện quy mô nhỏ và các khu vực vùng sâu vùng xa có điều kiện hậu cần khó khăn. Bên cạnh lợi ích về sử dụng đất hiệu quả và phát thải gần như bằng không, SMR còn đảm bảo nguồn cung cấp điện năng ổn định, tin cậy và liên tục, hoàn toàn không phụ thuộc vào các điều kiện thời tiết hay khí hậu.

Hợp tác Canada và Việt Nam trong lĩnh vực an ninh năng lượng

Kết nối trực tuyến với hội thảo, Ngài Jim Nickel - Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Canada tại Việt Nam chia sẻ về tầm nhìn an ninh năng lượng của Canada và cơ hội hợp tác toàn diện giữa Canada và Việt Nam trong lĩnh vực an ninh năng lượng nói chung và điện hạt nhân nói riêng.

Chia sẻ từ điểm cầu kết nối trực tuyến từ Canada, TS.Trần Thu Quỳnh, Thương vụ Việt Nam tại Canada, Điều phối nhóm công tác về Năng lượng Canada – Việt Nam cho biết 7 lợi thế chiến lược cho Việt Nam bao gồm: Hợp tác G2G (Chính phủ với Chính phủ) thực sự; Độc lập hoàn toàn về nhiên liệu (Uranium tự nhiên, không cần làm giàu Uranium); Nội địa hóa 60–70% chuỗi cung ứng tại Việt Nam; Thời gian hoàn thiện tương đối nhanh so với các công nghệ cạnh tranh; Chu trình tái sử dụng nhiên liệu đã qua sử dụng (DUPIC), biến chất thải thành tài nguyên; Áp dụng mô hình PPP của AtkinsRéalis (SNC-Lavalin Capital): vốn cổ phần + nợ không truy đòi; Sản xuất Cobalt-60 giúp điều trị ung thư và chiếu xạ nông sản xuất khẩu.

Bà Susie Ho - Giám đốc Laurentis Energy Partners (Canada) cũng có bài chia sẻ quan trọng với nội dung “Từ Chính sách đến Hiện thực: Bài học từ Ba Lan, Thụy Điển và Canada cho hành trình điện hạt nhân và điện hạt nhân quy mô nhỏ của Việt Nam”.

Bà Susie Ho cho biết, giai đoạn 2026–2030 đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) trên toàn cầu. Theo báo cáo từ IAEA và RBC Energy, dự kiến sẽ có từ 20 đến 30 lò SMR bước vào giai đoạn xây dựng hoặc cấp phép nâng cao. Tổng giá trị của lộ trình dự án SMR toàn cầu ước tính đạt khoảng 150 tỷ USD.

Còn PGS. TS. Arthur Situm – (Chủ nhiệm Nghiên cứu Canada (cấp độ 2) về An toàn và Cấp phép cho Lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ - SMRs), Chuyên gia Kỹ thuật Hệ thống Năng lượng tại Viện CETRI đã chia sẻ những nội dung quan trọng liên quan đến an toàn và cấp phép trong lĩnh vực này trong đó có việc cấp phép cho các thiết kế lò phản ứng làm mát bằng nước, đặc biệt tập trung vào phát triển vỏ bọc nhiên liệu chịu được sự cố (ATF) và các thí nghiệm nâng công suất lò phản ứng cho thiết kế BWRX-300 và việc đưa các loại nhiên liệu đã qua sử dụng mới và chất thải mức trung bình vào chiến lược chất thải phóng xạ của Canada nhằm hỗ trợ các nỗ lực cấp phép cho các lò SMR thế hệ tiếp theo.

Hội thảo khép lại với phiên thảo luận Q&A đa phương đầy sôi nổi, nơi các diễn giả đã cùng tìm lời giải cho các rào cản phi kỹ thuật để hiện thực hóa lộ trình điện hạt nhân quy mô nhỏ tại Việt Nam giai đoạn 2030-2035.