Khi tiết kiệm điện trở thành yêu cầu sống còn của nền kinh tế

Đây cũng là nội dung được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trao đổi tại Tọa đàm "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" do Báo Điện tử Chính phủ tổ chức ngày 22/6.

Tham gia chương trình có đại diện các cơ quan quản lý Nhà nước, các chuyên gia: Ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương); ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam; ông Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh; ông Đặng Nguyễn Ngữ - Tổng Giám đốc Công ty Schneider Electric Việt Nam và Campuchia.

Áp lực bảo đảm điện cho tăng trưởng kinh tế

Theo ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương, nhu cầu điện của Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ rất cao. Công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt mốc 58.000 MW, trong khi sản lượng điện tiêu thụ có ngày vượt 1 tỷ kWh.

Bên cạnh đó, việc đáp ứng nhu cầu điện không chỉ phụ thuộc vào năng lực sản xuất trong nước mà còn chịu tác động từ nhiều yếu tố bên ngoài. Những biến động địa chính trị trên thế giới thời gian qua đã ảnh hưởng trực tiếp tới chuỗi cung ứng nhiên liệu, làm gia tăng áp lực về giá than, khí và dầu phục vụ phát điện.

Ngoài ra, xu hướng chuyển đổi xanh cùng các yêu cầu về giảm phát thải carbon đang buộc ngành năng lượng phải đẩy nhanh quá trình phát triển các nguồn điện sạch.

Về phía đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) - ông Ngô Sơn Hải cho biết, doanh nghiệp đã chủ động xây dựng các phương án bảo đảm nguồn nhiên liệu, điều chỉnh kế hoạch cung cấp than và khí ngay từ đầu năm. Trong đợt nắng nóng vừa qua, các nguồn nhiên liệu cơ bản đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống.

Từ góc độ doanh nghiệp, nguồn điện ổn định ngày càng trở thành yếu tố quyết định sức hấp dẫn đầu tư của mỗi quốc gia. Đối với các lĩnh vực như điện tử, bán dẫn, trung tâm dữ liệu hay sản xuất công nghệ cao, chỉ một sự cố mất điện ngắn cũng có thể gây thiệt hại lớn về kinh tế. Nhiều nhà đầu tư hiện nay còn đặc biệt quan tâm đến khả năng cung cấp điện xanh nhằm đáp ứng các cam kết phát triển bền vững.

Tiết kiệm điện phải trở thành chiến lược dài hạn

Các chuyên gia thống nhất rằng tiết kiệm điện không còn là giải pháp ứng phó trong mùa nắng nóng mà phải trở thành chiến lược lâu dài gắn với mục tiêu phát triển bền vững.

Theo đại diện Bộ Công Thương, Luật sửa đổi bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả đang tạo cơ sở pháp lý để nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, doanh nghiệp trong việc quản lý và sử dụng năng lượng.

Các đơn vị sẽ phải xây dựng kế hoạch, chỉ tiêu cụ thể về tiết kiệm năng lượng, đồng thời tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp với yêu cầu giảm phát thải.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng văn hóa tiết kiệm điện vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản như phân tích của ông Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh. Một trong những trở ngại lớn nhất là nhận thức của người sử dụng. Không ít người vẫn cho rằng chỉ cần có khả năng chi trả thì có quyền sử dụng điện không giới hạn.

Bên cạnh đó, việc chưa hiểu đầy đủ về cơ chế giá điện theo bậc thang hay chưa có thói quen theo dõi lượng điện tiêu thụ khiến nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm đến hiệu quả sử dụng điện.

Đối với khu vực doanh nghiệp, vẫn tồn tại quan niệm tiết kiệm điện đồng nghĩa với cắt giảm sản xuất hoặc làm giảm chất lượng hoạt động. Trên thực tế, tiết kiệm điện là quá trình tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng để tạo ra giá trị cao hơn với chi phí thấp hơn.

Để khắc phục tồn tại trên, EVN khuyến nghị người dân thực hiện những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả như cài đặt điều hòa ở mức khoảng 26 độ C, thường xuyên bảo dưỡng thiết bị, hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm và ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có hiệu suất năng lượng cao. Ước tính, chỉ cần tiết kiệm khoảng 2% tổng nhu cầu điện cũng có thể giúp giảm áp lực đầu tư tương đương hàng nghìn MW công suất nguồn điện mới.

Công nghệ mở ra dư địa lớn cho tiết kiệm năng lượng

Bên cạnh thay đổi nhận thức và hành vi sử dụng điện, công nghệ được xem là động lực quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong thời gian tới.

Các chuyên gia đánh giá chuyển đổi số đang tạo ra bước tiến lớn trong quản lý năng lượng. Những công nghệ như AI, Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo kết hợp cảm biến thông minh (AIoT) cho phép theo dõi và tối ưu hóa mức tiêu thụ điện theo thời gian thực.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ - Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia đánh giá những công nghệ sử dụng AI hiện nay đang đi vào thực tế rất nhanh. Từ nhà thông minh (Smart Home), tòa nhà thông minh (Smart Building), nhà máy thông minh (Smart Factory) và thậm chí là lưới điện thông minh (Smart Grid).

Trong lĩnh vực xây dựng, công nghệ mô hình thông tin công trình (BIM) có thể giúp tối ưu hóa thiết kế ngay từ đầu, qua đó giảm từ 40-60% mức tiêu thụ năng lượng của các tòa nhà. Xu hướng ứng dụng cảm biến chất lượng không khí và nồng độ CO₂ để điều khiển hệ thống điều hòa cũng đang được nhiều quốc gia triển khai nhằm nâng cao hiệu quả vận hành.

Về phía ngành điện, EVN cho biết quá trình chuyển đổi số đang được triển khai trên toàn bộ chuỗi giá trị từ phát điện, truyền tải, phân phối đến chăm sóc khách hàng. Hiện phần lớn các trạm biến áp quan trọng đã được tự động hóa; tỷ lệ công tơ điện tử đạt gần như tuyệt đối, giúp khách hàng dễ dàng theo dõi và quản lý mức tiêu thụ điện của mình.

Để thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, Bộ Công Thương đang hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ tài chính như tín dụng xanh, trái phiếu xanh và Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Mô hình công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) cũng được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và chuyên gia tư vấn trong quá trình chuyển đổi xanh.

Có thể thấy, trước áp lực gia tăng nhu cầu điện và yêu cầu phát triển bền vững, tiết kiệm điện đang chuyển từ trách nhiệm của từng cá nhân thành nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Sự kết hợp giữa chính sách, thay đổi hành vi và ứng dụng công nghệ sẽ là chìa khóa để bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn tới.