Những điều làm nên sự thần kỳ của nền kinh tế Isarel

Israel có một nền kinh tế phát triển GDP tương đương với một số nước Tây Âu.

Chỉ sau một vài thập kỷ, Israel đã chuyển đổi thành công “từ một nền kinh tế lạc hậu theo đường lối bán tập trung để trở thành một siêu cường về công nghệ cao”, như tạp chí The Economist từng nhận định năm 2010. Tính trung bình trên đầu người, Israel có nhiều công ty công nghệ khởi nghiệp và thu hút vốn đầu tư mạo hiểm cao hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới.
Có bốn nguyên nhân chính (ngoài những lý do khác) khiến Israel có nền kinh tế phát triển thần kỳ như vậy.
Những bài học trong khủng hoảng
Ngày nay người ta coi Israel như một Thung lũng Silicon của khu vực Trung Đông, nhưng nhìn lại năm 1984, Israel cũng chẳng khác gì so với Zimbabwe bây giờ. Vào năm đó, tỷ lệ lạm phát của Israel trung bình là 450%, và chỉ ít tháng sau vọt lên tới 950%.
Trước tình hình trên, năm 1985, các nhà lãnh đạo Israel tổ chức một cuộc họp kéo dài trong một ngày đưa ra được một kế hoạch tổng thể bao gồm các biện pháp cắt giảm chi tiêu công, phá giá đồng tiền triệt để, và chia tách mối quan hệ giữa lương và giá.
Đây có thể coi là sự khởi đầu cho một nền kinh tế Israel hiện đại, chuyển đổi từ mô hình quản lý kinh tế lấy Nhà nước làm vai trò trung tâm, sang mô hình kinh tế thị trường chính thống hiện đại.

“Thiên đường” của người nhập cư
Nền kinh tế Israel trở về xu thế phát triển lành mạnh sau khi Chính phủ bắt đầu triển khai những chính sách kinh tế phù hợp. Tuy nhiên, Israel còn được hưởng lợi đáng kể từ vận may trăm năm có một. Đó là luồng di cư của những người Do Thái rời khỏi Liên Xô tan rã. Trong bối cảnh chính sách nhập cư của Mỹ gây rào cản cho một phần lớn người Nga gốc Do Thái, lựa chọn điểm đến hiển nhiên cho họ là Israel. Từ 1990 tới 1997, hơn 710 nghìn người từ Liên Xô cũ đến định cư ở Israel, làm tăng lực lượng dân cư trong độ tuổi lao động ở đất nước này thêm 15%. 60% những người nhập cư này có bằng cử nhân, trong khi bản thân đất nước Israel khi đó chỉ có 30-40% dân chúng có bằng cử nhân. Làn sóng nhập cư giúp kích thích tăng trưởng, xã hội có thêm nguồn lao động, nền kinh tế có thêm khách hàng, và ngân sách có thêm nguồn thu. Đặc biệt khi những người dân nhập cư này có chuyên môn về cơ khí, quản lý, sư phạm, v.v, thì lực đẩy tăng trưởng càng tích cực hơn.

Israel có một nền kinh tế thị trường phát triển cao
cùng với sự điều tiết tích cực của chính phủ và nhờ công nghệ cao.

Chính phủ trở thành “bà đỡ”
Ngày nay chúng ta thường gọi Israel là “quốc gia khởi nghiệp.” Cái tên lấy xuất xứ từ tên cuốn sách của hai tác giả Dan Senor – từng là cố vấn cho ứng cử viên Tổng thống Mỹ Mitt Romney – và Saul Singer. Cuốn sách cho thấy tính cách táo tợn, giàu tham vọng, và năng lực vượt qua nghịch cảnh ở người dân Israel, chính là bí quyết thành công tại những vườn ươm công nghệ của đất nước này.
Nhưng thực tế này bắt đầu thay đổi từ chương trình Yozma năm 1993, một quỹ đầu tư mạo hiểm có nguồn vốn lên tới 100 triệu USD do Nhà nước sở hữu. Một phần tiền từ quỹ được đầu tư trực tiếp cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Nhưng quan trọng hơn, chương trình này còn lôi kéo các nhà đầu tư mạo hiểm của nước ngoài lập ra các quỹ ở Israel, dựa trên các chính sách ưu đãi của Chính phủ Israel như giảm thuế và cam kết nguồn vốn đối ứng trong nước. Nhờ vậy, Israel đã tạo ra được tiền đề phù hợp để tới năm 2000 thị trường đầu tư mạo hiểm phát triển một cách độc lập đầy năng động, là bệ phóng cho hàng trăm doanh nghiệp khởi nghiệp mỗi năm – sau khi thị trường đầu tư mạo hiểm hoạt động đi vào ổn định, Chính phủ Israel cho tư hữu hóa Yozma từ năm 1998.
Tới năm 2005, Thủ tướng Benjamin Netanyahu hoàn tất những nỗ lực cuối cùng để giải tỏa sự can thiệp của Nhà nước đối với ngành công nghiệp tài chính Israel, khi đó đã đủ lông đủ cánh. Tuy nhiên, không ai có thể phủ nhận công lao ban đầu của Nhà nước Israel trong việc thi hành những chính sách thông minh để có thể từ con số không gây dựng và ươm tạo thành công một hệ sinh thái phù hợp cho các doanh nghiệp công nghệ.

• Chuyển đổi từ nền kinh tế theo mô hình xã hội từ giữa những năm 1980 và đầu những năm 1990, Israel đã có những bước nhảy vọt tới mô hình kinh tế thị trường tự do. Năm 2012, chỉ số tự do kinh tế của Israel là 67,8 xếp thứ 48 về độ tự do trong Bảng xếp hạng Chỉ số Tự do Kinh tế (Index of Economic Freedom) 2012.

Phương Thúy

Theo: TC Kinh doanh và Tiếp thị